TDP
uygulamalarında dikkate alınması gereken
1982 Anayasası hükümleri aşağıya
çıkarılmıştır:
Devletin Temel Amaç ve
Görevleri
Madde 5 -
Devletin temel amaç ve
görevleri, Türk milletinin
bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin
bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve
demokrasiyi korumak, kişilerin ve
toplumun refah, huzur ve mutluluğunu
sağlamak; kişinin temel hak ve
hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve
adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette
sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal
engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve
manevi varlığının gelişmesi için gerekli
şartları hazırlamaya çalışmaktır.
Kanun Önünde Eşitlik
Madde 10 -
Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi
düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve
benzeri sebeplerle ayırım
gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
(Ek fıkra: 07/05/2004 -
5170 S.K./1.mad) Kadınlar ve erkekler
eşit haklara sahiptir. Devlet, bu
eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla
yükümlüdür.Hiçbir kişiye, aileye,
zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare
makamları bütün işlemlerinde kanun
önünde eşitlik ilkesine uygun olarak
hareket etmek zorundadırlar.
Temel Hak ve
Hürriyetlerin Niteliği
Madde 12 -
Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz,
devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve
hürriyetlere sahiptir.
Temel hak ve hürriyetler,
kişinin topluma, ailesine ve diğer
kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını
da ihtiva eder.
Kişinin Dokunulmazlığı,
Maddi ve Manevi Varlığı
Madde 17/1 -
Herkes, yaşama, maddi ve manevi
varlığını koruma ve geliştirme hakkına
sahiptir.
Kişi Hürriyeti ve
Güvenliği
Madde 19/1 -
Herkes, kişi hürriyeti ve
güvenliğine sahiptir.
Dernek Kurma Hürriyeti
Madde 33 -
(Değişik madde:
03/10/2001 - 4709 S.K./12. md.)
Herkes, önceden izin
almaksızın dernek kurma ve bunlara üye
olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine
sahiptir.
Hiç kimse bir derneğe üye
olmaya ve dernekte üye kalmaya
zorlanamaz.
Dernek kurma hürriyeti
ancak, milli güvenlik, kamu düzeni, suç
işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve
genel ahlak ile başkalarının
hürriyetlerinin korunması sebepleriyle
ve kanunla sınırlanabilir.
Dernek kurma hürriyetinin
kullanılmasında uygulanacak şekil, şart
ve usuller kanunda gösterilir.
Dernekler, kanunun
öngördüğü hallerde hakim kararıyla
kapatılabilir veya faaliyetten
alıkonulabilir. Ancak, milli güvenliğin,
kamu düzeninin, suç işlenmesini veya
suçun devamını önlemenin yahut
yakalamanın gerektirdiği hallerde
gecikmede sakınca varsa, kanunla bir
merci, derneği faaliyetten men ile
yetkilendirilebilir. Bu merciin kararı,
yirmidört
saat içinde görevli hakimin onayına
sunulur. Hakim, kararını
kırksekiz
saat içinde açıklar; aksi halde, bu
idari karar kendiliğinden yürürlükten
kalkar.
Birinci fıkra hükmü,
Silahlı Kuvvetler ve kolluk kuvvetleri
mensuplarına ve görevlerinin
gerektirdiği ölçüde Devlet memurlarına
kanunla sınırlamalar getirilmesine engel
değildir.
Bu madde hükümleri
vakıflarla ilgili olarak da uygulanır.
Ailenin Korunması
Madde 41 -
Aile, Türk toplumunun
temelidir ve eşler arasında eşitliğe
dayanır.
Devlet, ailenin huzur ve
refahı ile özellikle ananın ve
çocukların korunması ve aile
planlamasının öğretimi ile uygulanmasını
sağlamak için gerekli tedbirleri alır,
teşkilatı kurar.
Çalışma ve Sözleşme
Hürriyeti
Madde 48 -
Herkes, dilediği alanda çalışma ve
sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel
teşebbüsler kurmak serbesttir.
Devlet, özel
teşebbüslerin milli ekonominin
gereklerine ve sosyal amaçlara uygun
yürümesini, güvenlik ve kararlılık
içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri
alır.
Çalışma Hakkı ve Ödevi
Madde 49 -
Çalışma, herkesin hakkı
ve ödevidir.
(Değişik fıkra:
03/10/2001 - 4709 S.K./19. md.) Devlet,
çalışanların hayat seviyesini
yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek
için çalışanları ve işsizleri korumak,
çalışmayı desteklemek, işsizliği
önlemeye elverişli ekonomik bir ortam
yaratmak ve çalışma barışını sağlamak
için gerekli tedbirleri alır.
(Mülga fıkra: 03/10/2001
- 4709 S.K./19. md.)
Sağlık Hizmetleri ve
Çevrenin Korunması
Madde 56 -
Herkes, sağlıklı ve
dengeli bir çevrede yaşama hakkına
sahiptir.
Çevreyi geliştirmek,
çevre sağlığını korumak ve çevre
kirlenmesini önlemek Devletin ve
vatandaşların ödevidir.
Gençliğin Korunması
Madde 58 -
Devlet, istiklal ve Cumhuriyetimizin
emanet edildiği gençlerin müspet ilmin
ışığında, Atatürk ilke ve inkılapları
doğrultusunda ve Devletin ülkesi ve
milletiyle bölünmez bütünlüğünü ortadan
kaldırmayı amaç edinen görüşlere karşı
yetişme ve gelişmelerini sağlayıcı
tedbirleri alır.
Devlet, gençleri alkol
düşkünlüğünden, uyuşturucu maddelerden,
suçluluk, kumar ve benzeri kötü
alışkanlıklardan ve cehaletten korumak
için gerekli tedbirleri alır.
İdarenin Bütünlüğü ve
Kamu Tüzelkişiliği
Madde 123 -
İdare, kuruluş ve
görevleriyle bir bütündür ve kanunla
düzenlenir.
İdarenin kuruluş ve
görevleri, merkezden yönetim ve yerinden
yönetim esaslarına dayanır.
Kamu tüzelkişiliği, ancak
kanunla veya kanunun açıkça verdiği
yetkiye dayanılarak kurulur.
Mahalli İdareler
Madde 127 -
Mahalli idareler; il,
belediye veya köy halkının mahalli
müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere
kuruluş esasları kanunla belirtilen ve
karar organları, gene kanunda
gösterilen, seçmenler tarafından
seçilerek oluşturulan kamu
tüzelkişileridir.
Mahalli idarelerin
kuruluş ve görevleri ile yetkileri,
yerinden yönetim ilkesine uygun olarak
kanunla düzenlenir.
Merkezi İdare
Madde 126 -
Türkiye, merkezi idare
kuruluşu bakımından, coğrafya durumuna,
ekonomik şartlara ve kamu hizmetlerinin
gereklerine göre, illere; iller de diğer
kademeli bölümlere
ayırılır
Üst kademe
yöneticilerinin yetiştirilme usul ve
esasları, kanunla özel olarak düzenlenir
KAMU HİZMETİ
GÖREVLİLERİYLE İLGİLİ HÜKÜMLER
Genel İlkeler
Madde 128 -
Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve
diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare
esaslarına göre yürütmekle yükümlü
oldukları kamu hizmetlerinin
gerektirdiği asli ve sürekli görevler,
memurlar ve diğer kamu görevlileri
eliyle görülür
Memurların ve diğer kamu
görevlilerinin nitelikleri, atanmaları,
görev ve yetkileri, hakları ve
yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve
diğer özlük işleri kanunla düzenlenir
Üst kademe
yöneticilerinin yetiştirilme usul ve
esasları, kanunla özel olarak düzenlenir
Görev ve Sorumlulukları,
Disiplin Kovuşturulmasında Güvence
Madde 129 -
Memurlar ve diğer kamu
görevlileri Anayasa ve kanunlara sadık
kalarak faaliyette bulunmakla
yükümlüdürler.
Kanunsuz Emir
Madde 137 -
Kamu hizmetlerinde herhangi bir sıfat ve
suretle çalışmakta olan kimse, üstünden
aldığı emri, yönetmelik, tüzük, kanun
veya Anayasa hükümlerine aykırı görürse,
yerine getirmez ve bu aykırılığı o emri
verene bildirir. Ancak, üstü emrinde
ısrar eder ve bu emrini yazı ile
yenilerse, emir yerine getirilir; bu
halde, emri yerine getiren sorumlu olmaz
Konusu suç teşkil eden
emir, hiçbir suretle yerine getirilmez;
yerine getiren kimse sorumluluktan
kurtulamaz